Wiek XX

1916 - 1920

1916 II 5 - Na UJ rozpoczęto specjalne kursy dla młodzieży, która wyruszy na prowincję, aby przeprowadzić szczepienia ludności przeciw szerzącej się epidemii tyfusu i ospy.

1916 II 20 - Linię tramwajową przedłużono do Rynku podgórskiego.

1916 III 18 - Na UJ zakończono specjalne kursy dla młodzieży, która wyruszy na prowincję, aby przeprowadzić szczepienia ludności przeciw szerzącej się epidemii tyfusu i ospy.

1916 III - Powstał Komitet Opiekuńczy nad Jeńcami Wojennymi Polakami, z zadaniem opieki nad jeńcami narodowości polskiej, więzionymi w obozach austriackich i niemieckich.

1916 V 2 - Utworzono miejski urząd opieki socjalnej dla inwalidów oraz wdów i sierot po poległych.

1916 VII 20 - Reaktywowana Rada Miejska liczy teraz, wraz z przedstawicielami Podgórza, 103 członków.

1916 VII 27 - Juliusz Leo został ponownie wybrany na prezydenta Krakowa, uzyskując 86 głosów na 88 radnych, przy braku kontrkandydata.

1916 XI 8 - Obchody aktu 5 listopada - ogłoszenia przez państwa centralne utworzenia Królestwa Polskiego.

1916 XI 23 - Uroczyste posiedzenie Rady Miejskiej dla uczczenia pamięci zmarłego 21 listopada cesarza Franciszka Józefa.

1916 XI 24 - Żałobne posiedzenie Rady Miejskiej dla uczczenia pamięci Henryka Sienkiewicza, zmarłego w Szwajcarii 15 listopada.

1916

- Powstała w Krakowie Krajowa Komisja Związków Zawodowych, podległa swojej centrali w Wiedniu.

1917 I 16 - Tłum protestujący z powodu braku żywności wdarł się do gmachu Rady Miasta.

1917 III 31 - Odbyła się prapremiera Kaliguli Karola Huberta Rostworowskiego.

1917 V 5 - Kraków odwiedził cesarz Karol i cesarzowa Zyta.

1917 V 26 - W deklaracji profesorowie UJ oświadczali się za pełną niepodległością i zjednoczeniem Polski.

1917 V 28 - Polskie Koło Sejmowe w Sejmie Krajowy i w parlamencie, zebrane w Krakowie, uchwaliło, że "jedynym dążeniem narodu polskiego jest odzyskanie zjednoczonej, niepodległej Polski z dostępem do morza". Wnioskodawcą był Kazimierz Przerwa - Tetmajer.

1917 VII 9 - Przywrócono pełnię uprawnień samorządowi miejskiemu.

1917 VII - Komunalna Kasa Oszczędności wykupiła teren Lasku Wolskiego i ofiarowała miastu z przeznaczeniem na "publiczny miejski park ludowy".

1917 IX 28 - Mszą odprawioną o godzinie 9 rano w kościele św. Anny rozpoczął się II Zjazd Przemysłowy. W obradach udział wzięli przedstawiciele Królestwa.

1917 IX 29 - Rozpoczął się zjazd ponad 200 delegatów Związku Nauczycielstwa Polskiego w górnej Sali Sokoła przy ulicy Wolskiej.

1917 XI 4 - W Pałacu Sztuki otwarto "Pierwszą wystawę ekspresjonistów polskich".

1917 XI 8 - Duże poruszenie wywołane wieścią o rewolucji robotniczej w Piotrogrodzie.

1917 XI 26 - Pierwsze antywojenne wystąpienia ludności.

1917 XII - Zaczęły występować okresowe braki chleba.

1917

- Na Wawelu podczas prac konserwatorskich, odkryto najstarszą świątynię na ziemiach polskich. Świątynia św. Feliksa i św. Adaukta pochodzi z przełomu X i XI wieku i wykonana była z surowego łupanego kamienia.

- Na Dębnikach powstała filia lwowskiej spółki "Automotor".

1918 I 17 - Na Rynku odbyła się wielka demonstracja antywojenna.

1918 II 11 - Rozpoczęły się trwające kilka dni burzliwe demonstracje antyniemieckie i antyaustriackie, dla których stłumienia władze sprowadziły z Wiednia pułki tyrolskie, uchodzące za najwierniejsze monarchii.

1918 II 18 - Rada Miejska uchwaliła ostry protest przeciw warunkom pokoju brzeskiego, na mocy którego włączono do Ukrainy gubernię chełmską czyli ziemie Królestwa Polskiego.

1918 II 24 - Uroczysty pogrzeb prezydenta Juliusza Leo, poprowadzony ulicami miasta na cmentarz Rakowicki przez arcybiskupa Franciszka Szymona i biskupa Anatola Nowaka.

1918 III 6 - Prezydentem Krakowa został wybrany Jan Kanty Federowicz.

1918 IV 16 - Początek poważnych zamieszek skierowanych przeciw kupcom i rzeczywistym lub domniemanym spekulantom.

1918 IV 17 - Przeciwko uczestnikom zamieszek wprowadzono patrole wojskowe, które, atakowane kamieniami, oddały strzały. Zginęła przy tym czternastoletnia dziewczynka, kilka osób poważnie raniono.

1918 IV 19 - Zamieszki przeniosły się do dzielnicy żydowskiej, ale młodzież żydowska, będąca tutaj w przewadze, odpędziła napastników.

1918 VII 14 - Otwarto przystań wioślarską AZS na Wiśle (przy ulicy Tynieckiej).

1918 IX 5 - Do Rady Miejskiej Krakowa wniesiono podanie o zezwolenie na rozpoczęcie budowy teatru na rogu Karmelickiej i Krupniczej.

1918 IX - We wrześniu Kraków zaatakowała epidemia ostrej grypy, zwanej hiszpanką, która spowodowała liczne ofiary śmiertelne.

1918 X 3 - Magistrat zgodził się na przebudowę realności przy ulicy Karmelickiej 1 na teatr według projektu wykonanego przez architekta Janusza Zarzeckiego.

1918 X 12 - Na nadzwyczajnie uroczystym posiedzeniu Rady Miejskiej, z udziałem zaproszonych gości, przyjęto uchwałę z poparciem dla Rady Regencyjnej w Warszawie za jej deklarację o niepodległej Polsce.

1918 X 27 - W sali Rady Miejskiej polscy posłowie do parlamentu austriackiego podjęli uchwałę o przynależności ziem polskich, będących w obszarze monarchii austriackiej, do Polski.

1918 X 28

- Na wspólnym posiedzeniu 23 posłów do Sejmu Krajowego i Rady Państwa podjęło decyzję o utworzeniu w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

- W Krakowie powołano Polską Komendę Wojskową na obszar Galicji Zachodniej, a komendantem mianowano brygadiera Bolesława Roję.

1918 X 29

- W magistracie krakowskim rozpoczęło urzędowanie Prezydium Komisji Likwidacyjnej, złożone z sześciu posłów, z przewodniczącym Wincentym Witosem, i posłem Ignacym Daszyńskim z Krakowa.

- Prezydium PKL zakazało wszystkim urzędom krajowym i autonomicznym przyjmowania od obcych władz poleceń niezgodnych z interesami narodowymi i wprowadziło bezwzględny zakaz wywozu z terenu Galicji żywności i materiałów wojskowych.

1918 X 30

- Rudolf Krupiński, szef policji krakowskiej, uznał władzę zwierzchnią PKL i poinformował ją, że austriackie Armee - Ober - Kommando uznało Komisję za polską władzę Galicji.

- Na wiecu w "Sokole" urzędnicy wszelkiej kategorii zadeklarowali, że uważają się za funkcjonariuszy państwa polskiego.

- O godzinie 21 porucznik Stawarz rozkazał wysłanie z dworca w Płaszowie do wszystkich stacji w Galicji depeszy o następującej treści: Rewolucja w Krakowie. Rząd polski objął władzę. Wstrzymać wszystkie transporty, które by chciały wyjechać poza granice kraju. skierować je na Kraków.

1918 X 31

- Wczesnym rankiem żołnierze Polscy, pod dowództwem porucznika Antoniego Stawarza, rozbroili Niemców w koszarach w Podgórzu, a następnie – przypiąwszy orzełki i kokardy narodowe – pomaszerowali przez Rynek Główny. Za ich przykładem poszli inni polscy żołnierze.

- W budynku magistratu Austriacy oddali władzę w mieście i twierdzy w ręce pułkownika Bolesława Roi, mianowanego przez Komisję Likwidacyjną komendantem wojska polskiego. Kraków jako pierwsze z miast polskich zrzucił obce panowanie i stał się cząstką niepodległego państwa polskiego.

- W koszarach przy ulicy Rajskiej rozpoczęto przyjmowanie do Wojska Polskiego żołnierzy oraz oficerów Legionów Polskich i POW.

1918 XI 1

- Do Krakowa przyjechał Witold Czartoryski, Komisarz Generalny Rządu Polskiego na Galicję i polską część Śląska Cieszyńskiego, i jego zastępca Stefan Bądzyński.

- Sądy rozpoczęły wydawanie wyroków w imieniu rządu polskiego.

1918 XI 2 - Rada Miejska utworzyła Straż Obywatelską.

1918 XI 3

- Rozpoczęto formowanie Batalionu Akademickiego.

- Z inicjatywy B. Roi rozpoczęto w "Sokole" formowanie Gwardii Narodowej, w skład której wchodziła młodzież wyższych klas szkół średnich.

1918 XI 4

- Ukonstytuowała się Polska Komisja Likwidacyjna, zorganizowała Urząd Wywozu i Przywozu oraz XII wydziałów mających nadzorować handel zewnętrzny.

- Powstała Żydowska Rada Narodowa (ŻRN) - najwyższa reprezentacja ludności żydowskiej, na jej czele stanął O. A. Thon.

1918 XI 5

- Na prośbę słuchaczy zawieszono wykłady na UJ, aby umożliwić wstępowanie młodzieży do armii.

- Siedzibę PKL przeniesiono do pałacu "Pod Krzysztofory".

- Powstała wojskowa Organizacja Słuchaczek Uniwersytetu Jagiellońskiego, która w 9 sekcjach zrzeszała 393 panie.

1918 XI 7 - Rada Miejska podjęła jednomyślną uchwałę, domagającą się uwolnienia Józefa Piłsudskiego.

1918 XI 8

- Biskup A. Sapieha odprawił w katedrze wawelskiej nabożeństwo w intencji pomyślności oręża polskiego.

- Uruchomiono łączność lotniczą ze Lwowem. Do Krakowa przybył prof. S. Stroński aby propagować i organizować odsiecz dla Lwowa.

1918 XI 9 - Powstało Polskie Stronnictwo Republikańskie.

1918 XI 10 - W "Sokole" odbył się wiec zorganizowany przez Biuro Odsieczy Lwowa. Powstała komisja do formowania oddziałów, w skład której weszli profesorowie UJ (E. Godlewski, W. Konopczyński, K. Kostanecki, W. Sikora i S. Stroński ze Lwowa).

1918 XI 11 - Biuro Odsieczy Lwowa, utworzone z inicjatywy profesorów UJ, rozpoczęło werbunek ochotników.

1918 XI 12 - Uroczyste otwarcie szkoły w wolnej Polsce.

1918 XI 14 - Na murach miasta rozlepiono rozkaz J. Piłsudskiego o przejęciu przez niego dowództwa sił zbrojnych.

1918 XI 17 - J. Piłsudski powierzył dowództwo wojskowe w Krakowie, na terenie Galicji, Śląska Cieszyńskiego i Zagłębia Dąbrowskiego generałowi Emilowi Gołogórskiemu.

1918 XI 18 - Harcerze przystąpili do formowania swoich oddziałów pod hasłem obrony kresów wschodnich.

1918 XI 21 - Z inicjatywy Biura Odsieczy Lwowa utworzono Komitet Ratunkowy dla Lwowa pod przewodnictwem prof. Stanisława Ciechanowskiego.

1918 XI 24 - Z Krakowa odjechał pierwszy pociąg z pomocą dla Lwowa.

1918 XI 26 - W Gimnazjum św. Jacka na miejscu godła austriackiego uroczyście odsłonięto orła polskiego, wykonanego przez malarza Mieczysława Tylko według wskazówek archiwisty Adama Chmiela.

1918 XI 27

- Generał Emil Gołogórski zmienił nazwę Polskiej Komendy Wojskowej na Dowództwo Okręgu Generalnego Kraków.

- Uruchomiono bezpośrednie połączenie kolejowe na trasie Kraków - Warszawa.

1918 XII 3 - Magistrat uruchomił przy ulicy Jabłonowskich jatkę, w której sprzedawano podroby i głowy w połówkach dla najuboższej ludności.

1918 XII 4 - Rozpoczął działalność Komitet dla Zwalczania Lichwy.

1918 XII 6 - Ukazał się pierwszy numer "Dziennika Rozporządzeń Polskiej Komisji Likwidacyjnej" zawierający informacje urzędowe i większość zarządzeń wszystkich agend PKL.

1918 XII 7 - Do Lwowa odjechała kompania ochotników, złożona z młodzieży krakowskich szkół średnich.

1918 XII 20 - Do Krakowa przybył w sprawach wojskowych J. Piłsudski.

1918 - Marian Dąbrowski, wydawca i redaktor krakowskiego "Ilustrowanego Kuryera Codziennego" zainicjował powstanie teatru Bagatela.

1919 I 1 - PKL przyznała funkcjonariuszom państwowym, nauczycielom szkół ludowych i wydziałowych dodatki drożyźniane, a emerytury dla wdów i sierot podniosła o 100%.

1919 I – W dniach 4 – 6 w Krakowie przebywał I. Paderewski.

1919 I 7 - Z powodu braku węgla przerwała pracę gazownia miejska.

1919 I 10 - Wprowadzono do obiegu austriackie znaczki pocztowe z nadrukiem "Poczta Polska".

1919 I 16 - W Teatrze Nowości występowała Pola Negri, część wynagrodzenia przekazała na pomoc dla Lwowa.

1919 I 17

- W Teatrze Nowości występowała Pola Negri, część wynagrodzenia przekazała na pomoc dla Lwowa.

- Odbyło się ostatnie plenarne posiedzenie Polskiej Komisji Likwidacyjnej.

1919 I 21 - Odbyło się zebranie założycielskie krakowskiej giełdy pieniężnej.

1919 I 26 - Przeprowadzono pierwsze wybory do Sejmu Ustawodawczego w niepodległej Polsce; w Krakowie prawica zdobyła 45%, lewica – 30%, stronnictwa żydowskie – 17% głosów. Mandaty poselskie w okręgu krakowskim uzyskali: Ignacy Daszyński (PPSD), Stanisław Grabski (ZLN), Zygmunt Klemensiewicz (PPSD), Zofia Moraczewska (PPS), Franciszek Wójcik (PSL - Lewica), Franciszek Bardel (PSL - "PIST") i Abraham Ozjasz Thon, syjonista.

1919 II 9 - Na dworcu głównym poświęcono pociąg sanitarny PCK.

1919 II 12 - Do Krakowa dotarł z Poznania pierwszy transport (47 wagonów) mąki.

1919 II 17

- W poszukiwaniu broni przeprowadzono rewizje w dzielnicach żydowskich.

- Do miasta dotarł transport (60 wagonów) cukru z Wielkopolski.

1919 II 19 - Rada miejska podjęła decyzję o przywróceniu nazwy ulicy Starowiślnej, przemianowanej w czasie wojny na ulicę 5 Listopada.

1919 III 9 - Podczas obchodów Dnia Gdańska odbyła się manifestacja na rzecz przyłączenia go do Polski.

1919 III 20 - W Krakowie otwarto Giełdę Pieniężną.

1919 III 22 - Rada Miejska uchwaliła rezolucję domagającą się przyznania Polsce Śląska Cieszyńskiego, Spiszu i Orawy. Identyczną rezolucję uchwalił wiec na Rynku Głównym.

1919 III 29 - Do Krakowa dotarł włoski pociąg sanitarny (15 wagonów) z 255 Polakami, chorymi i inwalidami, którzy w czasie wojny dostali się do niewoli włoskiej.

1919 IV 1 - Senat UJ podjął decyzję o wznowieniu zajęć.

1919 IV 2 - W drodze do Paryża odwiedził Kraków premier I. Paderewski. Na jego cześć przygotowano wielki raut w Sukiennicach, ale Paderewski ze względu na zły stan zdrowia w przyjęciu nie uczestniczył.

1919 IV 8 - Uchwałą Rady Ministrów RP powołano Akademię Górniczą.

1919 IV 29 - Przez Kraków przejechały pierwsze oddziały Błękitnej Armii.

1919 IV 30 - Do Krakowa przybył gen. Józef Haller.

1919 V 1 - Naczelnik Państwa Józef Piłsudski powołał pierwszych profesorów Akademii Górniczej w Krakowie.

1919 V 3 - Przed Collegium Novum zasadzono Dąb Wolności.

1919 V 11 - Na lotnisku w Rakowicach powstaje I Niższa Szkoła Pilotów.

1919 V 29 - Walne zebranie kelnerów podjęło decyzję o likwidacji "ubliżających ich godności napiwków".

1919 VI – W dniach 6 – 7 w Krakowie wybuchły rozruchy antyżydowskie na tle ekonomicznym, zginęła jedna osoba, a około 200 odniosło rany.

1919 VI 8 - Krakowski Komitet Walki z Lichwą zaapelował do producentów i kupców by bezzwłocznie obniżyli ceny.

1919 VII 1 - Rozpoczął się strajk drukarzy, do 10 lipca miasto pozbawione zostało prasy.

1919 VII 2 - W Teatrze im. J. Słowackiego zainaugurowano pierwszy po wojnie sezon operowy wystawieniem Strasznego dworu.

1919 VII 10 - Zakończył się strajk drukarzy, od 1 lipca miasto pozbawione było prasy.

1919 VII 16 - Na Błoniach odbyła się rewia wojskowa z udziałem przebywających w mieście oddziałów Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Rewia była częścią obchodów rocznicy grunwaldzkiej.

1919 VII 21 - Na Wawelu rozpoczęły się rokowania polsko - czeskie w sprawie podziału Śląska Cieszyńskiego.

1919 VII 26 - Lotnicy z wojskowego lotniska w Czyżynach zorganizowali wycieczkowe przeloty nad Krakowem. Jeden przelot kosztował 1000 marek. Dochód przeznaczy był na sfinansowanie wyjazdu polskich sportowców na igrzyska do Antwerpii.

1919 VII 29

- Na Wawelu zakończyły się rokowania polsko - czeskie w sprawie podziału Śląska Cieszyńskiego.

- W obiegu pojawiły się bony jednokoronowe.

1919 IX 7 - W Pałacu Sztuki otwarto wystawę polskich formistów.

1919 IX 14 - W Teatrze im. J. Słowackiego Stanisław Przybyszewski wygłosił odczyt pt. "Dookoła śmierci".

1919 X 9 - Rada Miejska podjęła decyzję o rozwiązaniu Straży Obywatelskiej.

1919 X 19 - Uroczyste święto zjednoczenia armii, symboliczne połączenie trzech formacji wojskowych walczących o niepodległość.

1919 X 20 - Odbyła się oficjalna inauguracja roku akademickiego na Akademii Górniczej.

1919 X 25 - Przy ulicy Karmelickiej otwarto Teatr Bagatela.

1919 XI 7 - Z powodu braku opału została zamknięta Akademia Handlowa.

1919 XI 10 - Dla zaoszczędzenia węgla na produkcję prądu zamknięto szkoły powszechne.

1919 XI 14

- Przerwano naukę we wszystkich szkołach średnich.

- Odbył się strajk nauczycieli szkół średnich oraz docentów i asystentów UJ domagających się poprawy sytuacji ekonomicznej.

1919 XI 18 - Rozpoczął działalność Komitet Walki z Lichwą i Spekulacją.

1919 XI 25 - Pierwsze po odzyskaniu niepodległości walne zgromadzenie Polskiej Akademii Umiejętności.

1919 XII 13 - Ukonstytuował się Komitet Budowy Opery.

1919 XII 31 - W cukierni "Lwowskiej" czyli "Jamie" J. A. Michalika pokazano pierwszą w niepodległym Krakowie szopkę zatytułowaną Precz z polityką.

1919

- Koncern "S. A. L. Zieleniewski" udanie debiutuje na giełdzie.

- Powstała fabryka maszyn "Labor".

- Jesienią dał się odczuć dotkliwy brak węgla.

1920 I 5 - Inauguracja roku akademickiego na UJ, opóźniona ze względu ma służbę studentów w armii.

1920 II 24 - Odbyło się plenarne posiedzenie członków Izby Handlowej. Prezesem Izby wybrano ponownie T. Epsteina.

1920 II 29 - W ramach “Tygodnia obrony Kresów Zachodnich” rozpoczęto w Krakowie zbiórkę pieniędzy, którą poparli wspólną odezwą prezes PAU prof. Kazimierz Morawski, dowódca frontu śląskiego gen. F. Latnik oraz posłowie śląscy do Sejmu Ustawodawczego.

1920 III 6 - Prasa doniosła o dramatycznej sytuacji żywnościowej i wypadkach śmierci głodowej.

1920 III 11 - Feliks Manggha - Jasiński ofiarował bezcenną kolekcję japońszczyzny na rzecz gminy miasta Krakowa.

1920 III 28 - W ujeżdżalni wojskowej przy ul. Zwierzynieckiej odbyły się zapasy atletyczne oraz pierwszy w Polsce mecz bokserski.

1920 V 12 - Senat UJ uczcił zajęcie Kijowa przez wojska polskie.

1920 V 22 - Zebrani na wiecu w Rynku Głównym protestowali przeciwko czeskim represjom na terenach plebiscytowych.

1920 VI 14 - W sali Domu Artystów odbył się wieczór autorski E. Zegadłowicza, który odczytał kilka swych nowych utworów.

1920 VII 6 - Studenci podjęli decyzję o przerwaniu zajęć i wstąpieniu do wojska.

1920 VII 12 - Powstał Komitet Obrony Państwowej.

1920 VII 16 - Wojsko na swoje potrzeby zarekwirowało wszystkie motocykle i samochody.

1920 VII 27 - Na front odszedł oddział sformowany przez 13. Drużynę Harcerską im. Gen. Dwernickiego.

1920 VIII 17 - Na stacji Grzegórzki biskup Adam Sapieha poświęcił pociąg pancerny "Śmierć". Tuż po uroczystości pociąg odjechał na front, a na jego wieżyczce powiewała flaga z trupią głową i napisem: "Śmierć komunie".

1920 VIII 23 - Ulicami miasta przemaszerowała pierwsza partia jeńców bolszewickich.

1920 VIII 24 - W polskim przytułku św. Kazimierza w Paryżu zmarł Edward Goldstein, uczestnik powstania styczniowego, kolekcjoner dzieł sztuki. Bogate zbiory ofiarował krakowskiemu Muzeum Narodowemu.

1920 X 10 - Na boisku "Sokoła" wręczono członkom formacji ochotniczych pamiątkowe odznaki "Stanęli w potrzebie".

1920 X 18 - PPS zorganizowała generalny strajk protestacyjny przeciwko wprowadzeniu instytucji Senatu.

1920 XI 4 - Rozpoczęły się wpisy na UJ. Warunkiem przyjęcia były dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej lub służby obywatelskiej.

1920 XI 20 - Urząd Walki z Lichwą przeprowadził w piekarniach rewizje, które ujawniły ukrytą mąkę.

1920 XI 30 - Przy ul. Sławkowskiej otwarto kawiarnię pod nazwą "Renaissance". Powstała ona z inicjatywy grupy ziemian kresowych i miała stać na poziomie warszawskiej cukierni "Ziemiańskiej". Obsługę stanowiły wyłącznie osoby z "towarzystwa".

1920 XII – W dniach 27 – 28 w Krakowie przebywał Aleksander Stambolijski, premier Bułgarii.