Wiek XX

1911 - 1915

1911 II 1 - Na mocy ustawy Sejmu Krajowego do Krakowa włączono gminę podmiejską Płaszów jako 21. dzielnicę.

1911 II - Dział etnograficzny Muzeum Narodowego przekształcono w osobne Muzeum Etnograficzne, które gromadziło, jako pierwsze w Polsce, zabytki kultury ludowej.

1911 IV 1 - Do Krakowa przyłączono kolejne gminy podmiejskie: Ludwinów oraz Dąbie z Beszczem i Głębinowem.

1911 VII 3 - Rozpoczął się dwudniowy "Pierwszy zjazd miłośników ojczystych zabytków", na którym sformułowano nowoczesne poglądy konserwatorskie.

1911 X 6 - Przy Gimnazjum św. Anny została utworzona pierwsza drużyna skautowska im. Tadeusza Kościuszki.

1911 X 23 - Odbyło się zebranie organizacyjne drużyny skautowskiej w gimnazjum podgórskim.

1911 X 24 - Rada Miasta Podgórze wypowiedziała się przeciw przyłączeniu Podgórza do Krakowa.

1911 XI 3 - Na Uniwersytecie Jagiellońskim została utworzona Szkoła Nauk Politycznych.

1911 XI 27 - Biskupem krakowskim został ksiądz Adam Stefan Sapieha.

1911 XI 28 - Odbyła się prapremiera Legionu Stanisława Wyspiańskiego.

1911 XI 29 - Cesarz zatwierdził ustawę Sejmu Krajowego o przyłączeniu gminy Płaszów do Krakowa.

1911 XII 17 - Papież Pius X w rzymskiej bazylice św. Piotra dokonał konsekracji biskupiej Adama Sapiehy.

1911

- Artysta Wacław Szymanowski przedstawił monumentalny projekt rzeźbiarski kompozycji 40 postaci z epoki staropolskiej pod nazwą „Pochód na Wawel”.

- Rozpoczęto budowę największej w Krakowie kamienicy czynszowej (ulica Stradom 27 na rogu ulicy Dietla) według projektu Jana Zawiejskiego. Budowę zakończono w 1913 roku.

1912 I 17 - Została uruchomiona pierwsza dwutorowa linia tramwajowa: Salwator - ul. Zwierzyniecka - Dominikańska - Starowiślna.

1912 III 1 - Uroczyste powitanie biskupa Adama Sapiehy po przyjeździe do Krakowa.

1912 III 3 - Nastąpił uroczysty ingres do katedry krakowskiej nowego biskupa księcia Adama Stefana Sapiehy.

1912 III 30 - Naczelnik "Sokoła" mianował pierwszego komendanta skautowego w Krakowie, w osobie nauczyciela gimnastyki i kierownika Parku Jordana, dr Zygmunta Wyrobka.

1912 IV 1 - Do Wielkiego Krakowa przyłączono Płaszów.

1912 VI 4 - W Parku Jordana otwarto "Wystawę architektury i wnętrz w otoczeniu ogrodowym", wystawa trwała do października.

1912 VI 22 - Do Krakowa przybył Włodzimierz Ilicz Lenin.

1912 X 4 - Powstała w Krakowie komórka tajnego Polskiego Skarbu Wojskowego.

1912 X - Zamknięto "Wystawę architektury i wnętrz w otoczeniu ogrodowym", która trwała od czerwca w Parku Jordana.

1912 XI 16 - Przy ulicy św. Gertrudy 5, w specjalnie wzniesionym budynku otwarto pierwsze w Krakowie nowoczesne kino "Wanda".

1912 XII 7

- Przy ulicy Starowiślnej otwarto kino "Uciecha" z gustownym wnętrzem z polichromią projektowaną przez Henryka Uziembłę.

- Stolarz Andrzej Rachwał „działając w towarzystwie drugiego wspólnika kradzieży, zabrał dla swojej korzyści, z miejsca zamkniętego w posiadanie a bez zezwolenia c. i k. Skarbu Wojskowego” nowiutki karabin maszynowy Schwarzlose M.7/12.

1912 XII 17 - W Teatrze Ludowym odbyło się prawykonanie popularnego wodewilu Stefana Turskiego Krowoderskie zuchy.

1912 XII 27 - Rozpoczęto kopanie kanału na linii Podgórze - Oświęcim.

1912

- Przy dzisiejszej al. Mickiewicza 5 zakończono budowę gmachu c.k. Państwowej Szkoły Przemysłowej według projektu Sławomira Odrzywolskiego.

- Otwarto gmach Collegium Physicum, dziś Augusta Witkowskiego.

- Powstało atelier filmowe Wiktora Biegańskiego.

1913 I 10 - W Krakowie do 14 stycznia przebywał Józef Stalin, w domu przy ulicy Lubomirskich 49.

1913 I 14 – Józef Stalin opuścił Kraków.

1913 I 18 - Z inicjatywy grupy artystów malarzy, grafików, architektów (Jerzy Warchałowski i reprezentanci rodziny Stryjeńskich) powstało stowarzyszenie „Warsztaty krakowskie - Sztuka stosowana”.

1913 I 20 - U wylotu ul. Starowiślnej został oddany do użytku III Most na Wiśle, metalowy, z trzema przęsłami. Most montowała firma L. Zieleniewski.

1913 II 22 - Odbyła się prapremiera Judasza z Kariothu Karola Huberta Rostworowskiego.

1913 III 9 - W Sali Starego Teatru wystąpił I. Paderewski.

1913 III 19 - Po raz ostatni w Krakowie, w Sali Starego Teatru, wystąpił I. Paderewski.

1913 IV 15 - 25 głosami przeciw 6, Rada Miejska Podgórza uchwaliła w głosowaniu imiennym, że zgadza się na połączenie z Krakowem.

1913 IV - Włodzimierz Lenin wygłosił w lokalu Uniwersytetu Ludowego przy ul. Szewskiej 16 odczyt pt. "Ruch robotniczy w Rosji a socjalna demokracja".

1913V 11 - W podkrakowskim Tyńcu odbyły się ćwiczenia polskich organizacji strzeleckich.

1913 V 31 - Akademia Górnicza w Krakowie została zatwierdzona przez Najwyższe Postanowienie cesarza Franciszka Józefa.

1913 VI 7 - Nastąpiło uroczyste podpisanie układu w sprawie włączenia miasta Podgórza do Krakowa.

1913 IX 30 - W księgarni Gebethnera przy Rynku Głównym 23 został zamordowany kierownik. Proces sądowy rabusiów zakończył się 10 marca 1914 roku dwoma wyrokami śmierci i dwoma wyrokami długoletniego więzienia.

1913 IX - Otwarto dworzec towarowy na Krowodrzy.

1913 X – W dniach 18 – 19 uroczyście obchodzono 100.rocznicę śmierci księcia Józefa Poniatowskiego.

1913 XII 2 - „Głos Narodu” donosi: W wędzarni wędlin koszernych przy ul. św. Katarzyny 4 powstał wczoraj po południu z nieznanych przyczyn pożar. Straż pożarna ogień niebawem ugasiła.

1913 XII 15 - Pod dnem Wisły przekopano tunel łączący wodociąg miejski ze zbiornikiem w Skotnikach.

1913

- W śródmieściu Krakowa uruchomiono sieć oświetlenia ulicznego z 287 lamp elektrycznych.

- Adolf Nowaczyński wydał komedię Nowe Ateny. Satyra na Wielki Kraków.

- Ukończono budowę największej w Krakowie kamienicy czynszowej (ulica Stradom 27 na rogu ulicy Dietla) według projektu Jana Zawiejskiego. Budowę rozpoczęto w 1911 roku.

- Wojciech Kossak, malarz, syn Juliusza Kossaka, został przewodniczącym Sekcji Samochodowej przy Krajowym Związku Turystycznym.

1914 II 20 - Odbyła się prapremiera pierwszej części Sułkowskiego Stefana Żeromskiego.

1914 III 10 - Dwoma wyrokami śmierci i dwoma długoletniego więzienia zakończył się proces sądowy grupy rabusiów, która zamordowała 30 września 1913 roku, kierownika księgarni Gebethnera w Rynku Głównym 23.

1914 III 25 - W meczu piłki nożnej KS Cracovia wygrała z KS Makkabi 6 : 0.

1914 VI 28 - Nadzwyczajne wydania krakowskich gazet donosiły o zamordowaniu arcyksięcia austriackiego Franciszka Ferdynanda i jego małżonki w Sarajewie.

1914 VI - Pisarz Józef Conrad Korzeniowski wraz z rodziną przybył do Krakowa.

1914 VII 2 - Zebrała się Rada Miejska nowej kadencji. W jej skład weszło 67 chrześcijan i 20 Żydów.

1914 VII 5 - W Tyńcu odbyły się ćwiczenia "Strzelca".

1914 VII 18 - Magistrat wydał "Regulamin dla komunikacji w stołecznym królewskim mieście Krakowie". Przewidywał on ruch lewostronny. Zakazywano przejazdy "wszelkimi wozami i automobilami ciężarowymi" w obrębie Plant (z wyjątkiem ul. Franciszkańskiej i Dominikańskiej).

1914 VII 28 - Wybuchła Pierwsza Wojna Światowa.

1914 VII 30 - Komendant Józef Piłsudski ogłosił mobilizację polskich organizacji strzeleckich.

1914 VII 31 - Ukazały się obwieszczenia wprowadzające powszechną mobilizację.

1914 VIII 1 - Do Krakowa zaczęli przybywać młodzi ochotnicy do drużyn strzeleckich. Kwaterowano ich w pawilonach powystawowych na terenie koło Parku Jordana, zwanym Oleandry (od teatrzyku ogródkowego "Oleandry").

1914 VIII 3 - Polskie jednostki strzeleckie zostały zgromadzone na krakowskich Oleandrach, nastąpiło sformowanie pierwszej kompanii kadrowej. Powitał ją Piłsudski wygłaszając sławne słowa: Żołnierze! Spotkał was ten zaszczyt niezmierny, że pierwsi pójdziecie do Królestwa.

1914 VIII 6 - Pierwsza kompania kadrowa wyruszyła z Oleandrów i o godzinie 9:45 przekroczyła pod Michałowicami granicę Królestwa.

1914 VIII 8 - Na Błoniach urządzono przegląd pułku tworzonego z nadal napływających ochotników.

1914 VIII 13 - Ogłoszono pierwszą taryfę cen maksymalnych na artykuły żywnościowe.

1914 VIII 16 - Został utworzony Naczelny Komitet Narodowy, który był reprezentacją polityczną polskich stronnictw z Galicji oraz niektórych z Królestwa Polskiego. Na czele Komitetu stał Juliusz Leo.

1914 VIII 22 - Cesarz Franciszek Józef zatwierdził ustawę o połączeniu Krakowa z Podgórzem wydaną przez Sejm Krajowy.

1914 VIII - W połowie sierpnia z Krakowa wyruszyły na front oddziały, w tym 13. pułk piechoty, w skład którego wchodzili miejscowi rekruci "krakowskie dzieci".

1914 IX 4 - Na krakowskich Błoniach nastąpiło uroczyste zaprzysiężenie oddziałów legionowych.

1914 IX 14 - Zostało wydane obwieszczenie, iż twierdza Kraków znajduje się w stanie wojny, w związku z powyższym część ludności musi opuścić okręg forteczny i mieszkańcy powinni zaopatrzyć się w żywność na trzy miesiące.

1914 IX 28 - Została rozpoczęta ewakuacja ludności Krakowa.

1914 XI 6 - Komenda twierdzy Kraków ogłosiła przymusową ewakuację krakowskiego okręgu fortecznego.

1914 XI 8 - Władze Naczelnego Komitetu Narodowego, w tym prezydent Juliusz Leo ewakuowały się do Wiednia.

1914 XI 9 - Władze krajowe rozwiązały Radę Miejską i powołały komisarza rządowego w osobie profesora Juliana Nowaka.

1914 XI 12 - Zamknięto sklepy spożywcze i gospody, a specjalna "straż ochrony dzieł sztuki" zaczęła zabezpieczać zabytki.

1914 XI 16 - W Krakowie po raz pierwszy dało się słyszeć odgłosy strzałów armatnich.

1914 XI 19 – Przeciągające przez miasto kolumny jeńców rosyjskich zakwaterowano chwilowo w koszarach przy ul. Rajskiej.

1914 XI 20 – Prasa donosi, że do Krakowa przytransportowano 16 zdobycznych dział rosyjskich.

1914 XI 21 – Dyrekcja policji stanowczo przestrzega przed nielegalnym przekraczaniem „linii granicznych wart twierdzy” - wartownicy mają obowiązek w takich przypadkach użyć broni.

1914 XI 22 - Prezydent Leo powrócił z Wiednia do Krakowa i ponownie objął zarząd miastem.

1914 XI 23 – Wprowadzono zakaz sprzedawania i szynkowania mocnych trunków czyli spirytusu, wódki, araku oraz rumu po godzinie siódmej wieczorem.

1914 XI 24 – IKC donosi: „Dziś z rana prowadzili ułani kilkudziesięciu jeńców wyborowego pułku gwardii litewskiej. Wszyscy to typowi Moskale olbrzymiego wzrostu, o dość sympatycznym wyrazie twarzy”.

1914 XI 25 – Awaria głównego rurociągu tłocznego spowodowała, że Kraków został na kilkanaście godzin pozbawiony wody.

1914 XI 26 – Z powodu ewakuacji rafinerii można kupić w „cenie fabrycznej” koniaki, likiery oraz rumy.

1914 XI 27 - „Czas” informuje o „choince” dla rannych żołnierzy przebywających w krakowskich szpitalach planowanej przez Czerwony Krzyż.

1914 XI 28 – Krakowska prasa donosi, że internowany w Kursku lwowski metropolita Szeptycki pozbawiony jest prawa prowadzenia korespondencji oraz nie dostaje prasy.

1914 XI 29 – W Krakowie słychać odgłos dział od strony północnej, północno – ewschodniej i wschodniej.

1914 XI 30 - W nocy z 30 listopada na 1 grudnia wojska rosyjskie wkroczyły do Wieliczki. Krążąca po Krakowie plotka mówi, że chwilowy brak wody sprzed kilku dni spowodowany był tym, że rosyjscy szpiedzy próbowali zatruć bielańskie zbiorniki z wodą zarazkami dżumy.

1914 XII 1 – Handlarka Frania Szwed zostaje skazana na trzy tygodnie aresztu za zawyżanie cen nafty.

1914 XII 2 – IKC donosi: „Siła naszych moździerzy. Jeden z naszych oficerów artylerii pisze: >>Dnia 20 ubiegłego miesiąca jeden jedyny strzał z moich 30,5 cm moździerzy zniszczył zupełnie całą baterię ciężkich dział rosyjskich. Trzy działa zostały rozbite, cała obsługa do ostatniego człowieka co do nogi wybita, strzał był oddany z odległości 7,4 km<<”.

1914 XII 4 - Rozpoczęła się bitwa pod Krakowem. Na północy XXI korpus 3 Armii podszedł pod Bieżanów i Bogucice, ostrzeliwując fort 51 Rajsko. Na skraju obrony znalazł się cały południowo - wschodni VII obszar warowny. Walka toczyła się 10 km od Rynku Krakowa.

1914 XII 6 - O świcie dowództwo austriackie zarządziło kontratak załogi twierdzy Kraków i po zaciętych walkach we wsi Kaim (między Bieżanowem a Wieliczką) odparto najdalej wysuniętą czołówkę armii rosyjskiej zmuszając ją do wycofania się ku Wieliczce.

1914 XII 8 - W Krakowie ucichły odgłosy armat - front odsunął się na wschód.

1914 XII 25 - Biskup Sapieha skierował do narodów chrześcijańskich dramatyczną odezwę o ratunek dla ofiar wojny na terenie ziem polskich.

1914

- Straż pożarna uzyskała pierwsze samochody.

- Jezuita ksiądz Mieczysław Kuznowicz założył przy ulicy Krupniczej 29 bursę ze stołówką dla młodzieży rzemieślniczej.

- Wyburzono resztki osady Rybaki.

1915 I 28 - Rada wydziału lekarskiego UJ zdecydowała o zawieszeniu wykładów na 6 tygodni, urządzając w tym czasie dla młodzieży kursy szczepienia ludności przeciw szerzącej się epidemii tyfusu i ospy.

1915 V 19 - Został zatwierdzony statut Książęco - Biskupiego Komitetu Pomocy dla Dotkniętych Klęską Wojny, popularnie: KBK.

1915 V - Uniwersytet wznowił działalność zawieszoną w pierwszych miesiącach wojny.

1915 VII 1 - Włączenie "królewskiego wolnego miasta Podgórza" do Krakowa.

1915 VII 4 - Uroczystość zakończenia procesu tworzenia Wielkiego Krakowa, miasto obejmowało 46,9 km² i liczyło ponad 180 tys. mieszkańców.

1915 VII - Urzędy i instytucje powróciły z ewakuacji i wznowiły działalność.

1915 VIII – W dniach 26 – 27 w Krakowie przebywał cesarz niemiecki Wilhelm II, chłodno przyjmowany przez krakowian.

1915 IX 1 - Lucjan Rydel został dyrektorem Teatru Miejskiego.

1915 IX 6 - Zniesiono ograniczenia przyjazdów do Krakowa.

1915 XI 1 - Kompetencje zarządu miejskiego ograniczyło ustanowienie komisarza fortecznego w osobie Adama Fedorowicza, delegata Namiestnictwa.

1915 XI 15 - W auli UJ dla uczczenia otwieranego ponownie w tym dniu Uniwersytetu Warszawskiego odbyło się uroczyste zebranie.

1915 XI - Wprowadzono "kartki" na chleb i mąkę.

1915 XII 6 - Pod obeliskiem wzniesionym na wzgórzu Kaim pod Wieliczką dla uczczenia odparcia wojsk rosyjskich odbyła się uroczystość w rocznicę tego wydarzenia.

1915 XII 23 - Powróciła ostatnia grupa osób przymusowo ewakuowanych.