W mrokach pradziejów

200 000 - 90 000 lat p.n.e. – Starsza epoka kamienia

Odkryte zostały pierwsze ślady człowieka w grotach w okolicy Ojcowa, jak również w jaskiniach Jury Krakowsko – Częstochowskiej. Odkryto narzędzia krzemienne na Wzgórzu Wawelskim, przy ulicy Królowej Jadwigi oraz na Sowińcu.

 90 000 - 40 000 lat p.n. e. – Paleolit środkowy

Na ziemie polskie przybył neandertalczyk, przynosząc ze sobą kulturę prądnicko – mikocką w jaskiniach na terenie Wyżyny Krakowsko – Częstochowskiej i Wyżyny Małopolskiej. Najlepsze jej przykłady można spotkać na terenie Jaskini Raj i Jaskini Ciemnej w Dolinie Prądnika.

 40 000 – 8 000 lat p.n. e. – Paleolit górny

Ówcześni ludzie polowali na mamuty i nosorożce, często tu spotykane. Obozowiska łowców mamutów w rejonach pomiędzy Zwierzyńcem a Laskiem Wolskim. Początek rolnictwa, garncarstwa, tkactwa. Ślady osadnictwa schyłkowo – paleolitycznego w rejonie Borku Fałęckiego, Kobierzyna i Tyńca.

  8 000 – 4 500 lat p.n.e. – Środkowa epoka kamienia

Pojawiają się plemiona zbieracko – łowieckie, istnieją już pierwsze osady o charakterze stałym, początki wyrobu ceramiki, ślady ludzi tej epoki odkryto między innymi koło Borku Fałęckiego i Kobierzyna.

 4 500 – 1 800 lat p.n.e. – Neolit

Ludzie mieszkali tu w stałych osadach, uprawiali rolę, prowadzili hodowlę, zaczęto wymianę handlową. Pozostałości po takich osadach odnaleziono na terenie Mogiły, Bieńczyc, Pleszowa i Wyciąża.

1 800 – 700 lat p.n.e. – Epoka brązu

Wzrasta znaczenie starszyzny rodowej w społeczeństwie wspólnoty pierwotnej. Rozwija się kultura łużycka, prawdopodobnie z tego okresu pochodzi obronna osada rolniczo – hodowlana na Wzgórzu Wawelskim. Odkryte pozostałości cmentarza grobów ciałopalnych w Prokocimiu.

 700 – 400 lat p.n.e. – Epoka żelaza

Okres halsztacki, upadek kultury łużyckiej, spowodowany najazdem Scytów i Celtów.

W Małopolsce pojawia się ludność kultury pomorskiej. Około 300 roku p.n.e. miała miejsce ekspansja Celtów i prawdopodobnie w tym okresie wprowadzono koło garncarskie. Zaznacza się również okres rozwoju przemysłu hutniczego. Z tego okresu pochodzą dymarki w Igołomi, Podłężu i Wyciążu.

 1 - 400 rok n. e. - Okres rzymski

Ożywione kontakty handlowe z Cesarstwem Rzymskim (tzw. skarby monet rzymskich). Działają duże ośrodki przemysłowe w Igołomii (dymarki), w Tropiszowie i na terenie dzisiejszej Nowej Huty (piece garncarskie).

400 - 600 rok n. e. - Okres wędrówek ludów

Wyludnienie i upadek kultur spowodowany najazdem Hunów. 

VII - VIII wiek – przypuszczalny okres powstania kopców Krakusa i Wandy.

IX wiek – powstanie grodu i warownego podgrodzia na Wawelu.

II połowa IX wiek – Powstanie plemiennego państwa Wiślan. Być może jego centrum mieściło się w Krakowie.

koniec IX wieku – Państwo Wiślan traci niezależność na rzecz Rzeszy Wielkomorawskiej rządzonej przez księcia Świętopełka.

966 – Kupiec Ibrahim ibn Jakub dwukrotnie w swej pisemnej Relacji wspomina o Krakowie, opisując podróże po krajach słowiańskich:

           Kraje Słowian ciągną się nieprzerwanie od Morza Syryjskiego (Śródziemnego) po Ocean ku północy (...) Królowie ich są obecnie czterej: król Bułgarów (Piotr I) i Bojeslaw (Bolesław I Srogi), król Pragi i Krakowa, i Mesko (Mieszko I), król Północy, i Nakon (książę Obodrytów) na końcu Zachodu. (...)
           Na ogół biorąc, to Słowianie są skorzy do zaczepki i gwałtowni, i gdyby nie ich niezgoda (...) żaden lud nie zdołałby im sprostać w sile. (...) Oddają się ze szczególną gorliwością rolnictwu. (...) Handel ich dociera lądem i morzem do Rusów i do Konstantynopola.
           Kobiety ich, kiedy wyjdą za mąż, nie popełniają cudzołóstwa; ale panna, kiedy pokocha jakiego mężczyznę, udaje się do niego i zaspokaja u niego swoją żądzę. A kiedy małżonek poślubi dziewczynę i znajdzie ją dziewicą, mówi do niej: „gdyby było w tobie coś dobrego, byliby cię pożądali mężczyźni i z pewnością byłabyś sobie wybrała kogoś, kto by wziął twoje dziewictwo”. Potem ją odsyła i uwalnia się od niej.
           Kraje Słowian są najzimniejsze z wszystkich krajów. Najtęższy mróz bywa u nich, gdy noce są księżycowe, a dnie pogodne (...). A gdy ludzie wydychają powietrze, tworzą się na ich brodach powłoki z lodu niby ze szkła.(...)

    • Źródło: Norman Davies, Europa, Kraków 2000, przeł.T. Kowalski,

RELACJA IBRAHIMA IBN JAKUBA Z PODRÓŻY DO KRAJÓW SŁOWIAŃSKICH W PRZEKAZIE AL-BEKRIEGO

(Monumenta Poloniae Historica, Kraków 1946, seria II, t. I, s. 50; tłumaczenie T. Kowalskiego) 

           A co się tyczy kraju Mesko, to [jest] on najrozleglejszy z ich [tzn. słowiańskich] krajów. Obfituje on w żywność, mięso, miód, i rolę orna [lub: rybę] . Pobieranie przez niego [tj. Mieszka] podatki [lub: opłaty] [stanowią] odważniki handlowe. [Idą] one [na] żołd jego mężów [lub: piechurów]. Co miesiąc [przypada] każdemu [z nich] oznaczona [dosł. Wiadoma] ilość z nich. Ma on trzy tysiące pancernych [podzielonych na] oddziały, a setka ich znaczy tyle co dziesięć secin innych [wojowników]. Daje on tym mężom odzież, konie, broń i wszystko, czego tylko potrzebują. A gdy jednemu z nich urodzi się dziecko, on [tj. Mieszko] każe mu wypłacać żołd od chwili urodzenia [dosł. w godzinie, w której się rodzi], czy będzie płci męskiej czy żeńskiej. A gdy [dziecię] dorośnie, to jeżeli jest mężczyzną, żeni go i wypłaca za niego dar ślubny ojcu dziewczyny, jeżeli zaś jest płci żeńskiej [dosł. kobietą], wydaje ją za mąż i płaci dar ślubny jej ojcu. A dar ślubny [jest] u Słowian znaczny, w czym zwyczaj ich [jest] podobny do zwyczajów Berebrów. Jeżeli mężowi urodzą się dwie lub trzy córki, to one [stają się] powodem jego bogactwa, a jeżeli mu się urodzi dwóch chłopców, to [staje się] to powodem jego ubóstwa.

1000 - W czasie swojej wizyty u grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, cesarz Otto III powołał arcybiskupstwo gnieźnieńskie i podporządkował mu biskupów: krakowskiego Poppona, wrocławskiego Jana i kołobrzeskiego Reinberna.

1000 - Powstało biskupstwo krakowskie, ale dwa wcześniejsze imiona biskupów: Prohora i Prokulfa, wskazują, że biskupstwo to powstało przed rokiem 1000.

Wzmianki:

Opis Germanii króla Alfreda Wielkiego („a na wschód od Moraw jest kraj Wisły”), tzw. Geograf bawarski („Uwislane”),

Żywot św. Metodego II połowa IX wieku, mowa o potężnym wielce Księciu siedzącym „… na Wiślech”.